POLICHLOROWANE  BIFENYLE  (PCB)  − Odpad niebezpieczny

   …    1. Odbiory urządzeń zawierających PCB do unieszkodliwienia.

   …    2. Co to jest PCB.

   …    3. PCB – substancja niebezpieczna dla środowiska.

   …    4. Sposoby przenikania PCB do środowiska.

   …    5. Specyfika PCB w Polsce.

   …    6. Artykuły prasowe – informacje , zagrożenia , inne.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1. Odbiory urządzeń zawierających PCB do unieszkodliwienia.

Firma POFRABAT rozpoczęła odbiory urządzeń z PCB (kod odpadu niebezpiecznego 16 02 09) w marcu 1999 roku. Odebrane urządzenia przekazujemy do firmy TREDI we Francji.

TREDI widok ogólny - Zakłady TREDI w Saint Vulbas

Zakłady TREDI w Saint Vulbas są wyspecjalizowane w spalaniu odpadów chlorowcoorganicznych, niszczeniu PCB (spalanie jest prowadzone w dwóch piecach o rocznej wydajności 30 000 ton) i dekontaminacji elementów metalowych urządzeń elektrycznych skażonych PCB.

Schemat instalacji do spalania PCB w TREDI w Saint Vulbas

Działamy na podstawie następujących zezwoleń:

• DRIRE Direction Regionale de l’Industrie de la Recherche et de l’Envirennement Rhone Alpes we Francji – właściwą władzę państwa przyjmującego odpady.
  

• Umweltbundesamt Berlin w Niemczech – właściwą władzę państwa, przez którego terytorium odpady niebezpieczne są przewożone.
  

• Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w Warszawie – właściwą władzę państwa eksportują-cego odpady niebezpieczne.
  

• Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na zbieranie i transport odpadów niebezpiecznych na terenie Polski.

Możemy zajmować się następującymi odpadami zawierającymi PCB:

2. Co to jest PCB.

Polichlorowane bifenyle są całkowicie syntetycznymi chemikaliami przemysłowymi, których produkcję na masową skalę rozpoczęto w świecie w 1929 roku w USA w Alabamie w Monsanto. Popularność związki te zawdzięczają swoim właściwościom:

• dobra rozpuszczalność w rozpuszczalnikach niepolarnych,

• wysokie przewodnictwo ciepła,
  

• duża odporność na działanie czynników chemicznych,
  

• wysoka temperatura zapłonu (170 – 380 ºC),
  

• niska prężność par,
  

• niskie przewodnictwo elektryczne (doskonały dielektryk),
  
  

Dzięki tym właściwościom znalazły zastosowanie w przemyśle. Były stosowane przede wszystkim jako:

• dielektryki w transformatorach i kondensatorach,

       
  
  
  

• dielektryki w przekładnikach, rozrusznikach,

       
  
  

• płyny w wymiennikach ciepła,
  

• płyny w układach hydraulicznych,
  

• składniki olejów i smarów,
  

• plastyfikatory do farb, atramentów, tuszów, farb drukarskich,papieru przebitkowego,
  

• substancje niepalne,
  

• nośniki pestycydów.

3. PCB – substancja niebezpieczna dla środowiska.

Są to substancje w bardzo małym stopniu ulegające biodegradacji. Po wprowadzeniu do środowiska (woda, ziemia, powietrze) PCB jest silnie akumulowane przez organizmy żywe i przekazywane w łańcuchach pokarmowych, zwłaszcza tych prowadzących do człowieka.

Narażeni na PCB:

• grupa narażenia zawodowego, gdzie główną drogą wchłaniania PCB jest układ oddechowy (80%), przez skórę (20%,)
  

• grupa narażenia środowiskowego, pobierający PCB drogą pokarmową (95 %) wraz z pożywieniem, a zwłaszcza tłuszczami, mięsem, mlekiem, i jego przetworami, a w 5 % przez skórę,
  

• grupa szczególnego ryzyka, którą stanowią niemowlęta karmione mlekiem matki.

Wielokrotna styczność z niewielkimi ilościami PCB może powodować podrażnienia skóry (trądzik), a rzadziej dolegliwości wątrobowe, neurologiczne i chroniczne. Są to zmiany odwracalne, jednak trądzik ustępuje bardzo powoli. Ostre działanie u ludzi prowadzi do choroby „oleju ryżowego”.

W grudniu 2000 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem zaliczyła PCB do grupy 2A związków o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym dla człowieka.

Długotrwałe działanie niskich stężeń PCB powoduje:

• obniżenie aktywności układu odpornościowego prowadzące do zwiększonej podatności, zwłaszcza dzieci na infekcje,
  

• zaburzenia rozwoju psychometrycznego u dzieci,
  

• zaburzenie funkcji hormonów wydzielanych przez tarczycę,
  

• wzrost liczby przypadków nowotworów (m. in. sutka u kobiet, jądra, prostaty),
  

• postępujące w czasie zmniejszanie się i obniżanie jakości plemników,
  

• wzrost liczby przypadków torbielowatości jajników i zewnętrznej gruczolistości błony śluzowej macicy,
  

• działanie neurotoksyczne,
  

• zwiększona zachorowalność na choroby nowotworowe.

W temperaturze ponad 500 ºC (zwłaszcza około 675 ºC) i w obecności tlenu rozpad PCB używanego w transformatorach może prowadzić do uwalniania związków silnie toksycznych z rodziny polichloro-dwubenzofuranów (PCDF) i polichlorodwubenzodioksyn (PCDD), nazywanych potocznie „furanami” i dioksynami”.

4. Sposoby przenikania PCB do środowiska.

PCB przedostaje się do środowiska drogą:

• niekontrolowanego bądź niewłaściwego pozbywania się,

  

  Nielegalne przekazywanie kondensatorów z PCB na złomowisko.

  
  

• przypadkowych rozlań lub awarii,

       
  
  
  

• pożary i eksplozje transformatorów i kondensatorów,

  

  Kondensator po wybuchu.

  
  

• nieświadomości posiadaczy i prób różnego wykorzystywania PCB.

5. Specyfika PCB w Polsce.

ROZPROSZENIE URZĄDZEŃ ZAWIERAJĄCYCH PCB W POLSCE

Występujące w Polsce urządzenia zawierające PCB pochodzą z lat 60,70 i 80-tych. Instalowane były w tamtych latach w dużych zakładach przemysłowych. W owym czasie problem PCB był zupełnie nieznany i przy zakupie urządzeń nikt się nie zastanawiał czy posiadają czy też nie posiadają PCB.

W związku z transformacją po roku 1989 sytuacja związana z PCB zaczęła się gwałtownie zmieniać: część zakładów będących w lepszej sytuacji lub przejętych przez nowych właścicieli rozpoczęła modernizację. Pozbyła się starych urządzeń energetycznych zastępując je nowymi. Stare urządzenia trafiały bądź na złom, bądź były odsprzedawane tworzącym się małym zakładom. Duże zakłady będące w złej sytuacji ograniczały produkcję, szukały przychodów wyprzedając swój majątek. I tak też kondensatory zawierające PCB odkupywane przez rzemieślnicze zakłady elektryczne służyły do produkcji baterii kondensatorów sprzedawanych małym firmom.

Firma Pofrabat rozpoczęła akcję informacyjną dotycząca PCB w roku 1998.

Przepisy nakazujące inwentaryzację urządzeń z PCB weszły w życie w Polsce dopiero w roku 2002. Oznacza to, że przez kilkanaście lat (od 1989 do 2002 roku) urządzenia z PCB z dużych zakładów trafiały do małych. Obecnie problem związany z PCB jest następujący: Istnieją przepisy dotyczące PCB teoretycznie obowiązujące wszystkich, tylko, że w praktyce przepisy te są znane jedynie w dużych zakładach, które w ciągu kilkunastu lat transformacji w ogromnej większości pozbyły się PCB. Małe zakłady, w których nie ma służb ochrony środowiska nic nie wiedzą o przepisach dotyczących PCB i dalej są nieświadome tego co posiadają. Podsumowując – charakterystyczne dla Polski jest ogromne rozproszenie kondensatorów z PCB – często właścicielami są bardzo male zaklady posiadające kilka sztuk kondensatorów. Od początku naszej działalności byliśmy świadomi tego problemu. Dlatego też nawet jeśli zakład posiada 1 kondensator i znajduje się w odległym miejscu nie bagatelizujemy odbioru.

TRUDNOŚCI W ROZPOZNANIU CZY URZĄDZENIA ZAWIERAJĄ PCB

Istnieją trudności w jednoznacznym stwierdzeniu czy kondensatory danego typu zawierają PCB. W przeciwieństwie do krajów Europy Zachodniej gdzie obowiązek oznaczenia urządzeń zawierających PCB istniał już w latach 70-tych (np. we Francji od 1975 roku) – w Polsce zawartość PCB nie była w żaden sposób sygnalizowana.

Dodatkowym problemem mogą być baterie kondensatorów wyprodukowane w latach 90-tych. Możemy się spotkać np. z baterią z 1996 roku, z tym że wyposażoną w kondensatory z odzysku z poprzednich lat zawierające PCB. Rok produkcji baterii – 1996 nie wskazuje, że może ona zawierać PCB. Zainstalowane kondensatory z PCB zostały przemalowane, a oryginalne tabliczki znamionowe zostały usunięte.

Ze względu na występujący problem identyfikacji opracowaliśmy Katalog urządzeń zawierających PCB. Katalog ten jest sukcesywnie aktualizowany o nowe typy urządzeń Prosimy o wszelką pomoc przy aktualizacji katalogu.

Chcielibyśmy zauważyć, ze katalog ten ma służyć jako pomoc przy identyfikowaniu urządzeń z PCB. Staramy się, aby był on jak najbardziej aktualny i precyzyjny, ale w żadnym wypadku katalog nie może być traktowany jako jedyne i ostateczne źródło informacji o urządzeniach zawierających PCB. Jest w katalogu – to PCB, nie ma – to bez PCB.

Oczywiście mogą istnieć inne typy kondensatorów niż umieszczone w katalogu a zawierające PCB. Spotykamy się z identycznymi kondensatorami (wygląd, masa, wymiary) a sprzedawanymi pod innymi nazwami. Również producenci zmieniają zdanie. Szczególne trudności w sklasyfikowaniu sprawiają np. kondensatory produkowane przez NRD w połowie lat 80-tych. Katalog przygotowany przez naszą firmę jest tylko pomocą. We wszystkich wątpliwych przypadkach konieczne jest przeprowadzenie analiz.

WTÓRNY RYNEK URZĄDZEŃ ZAWIERAJĄCYCH PCB, WYKORZYSTANIE ELEMENTÓW WYEKSPLOATOWANYCH URZĄDZEŃ DO INNYCH CELÓW, ODZYSK METALI

Problem wtórnego rynku urządzeń zawierających PCB podobnie jak poprzednie wynika z braku przepisów i informacji przez ostatnie dziesięciolecia. Mimo bardzo dużego zaangażowania administracji państwowej (Ministerstwo Środowiska, Ministerstwo Gospodarki), instytutów naukowych, organizacji ekologicznych i przedsiębiorstw nie można w ciągu kilku lat zmienić przyzwyczajeń społeczeństwa istniejących od dziesięcioleci. Przy ograniczonych środkach jakimi dysponowaliśmy nie mogliśmy trafić z informacją do wszystkich którzy mogli mieć kontakt z PCB. W czasie naszej działalności spotykamy się z różnymi przypadkami niewłaściwego postępowania z PCB. To niewłaściwe postępowanie nie wynika często ze złej woli, jego przyczyną jest zazwyczaj nieświadomość.

Chcielibyśmy podać tylko jeden przykład niewłaściwego postępowania:
Wiele osób w Polsce nie mając wystarczających środków do życia zajmuje się zbieraniem złomu w opuszczonych zakładach osoby te natrafią np. na kondensatory zawierające PCB. Urządzenia te mają obudowy zwykle stalowe ale też występują obudowy wykonane z metali kolorowych. W celu odzyskania stali lub metali kolorowych z obudów, urządzenia te są rozszczelniane i opróżniane z oleju z PCB. Skażeniu ulegają osoby zajmujące się zbieraniem złomu i terenu. Przekazane na złom metalowe obudowy są nadal skażone PCB.
Na złomie stal jest segregowana i grupowana. Czyli istnieje ryzyko skażenia osób pracujących na złomach.

Dolnośląska Fundacja Ekorozwoju zorganizowała w dniu 28.09.2001 w Katowicach konferencję skierowaną do przedstawicieli hut i złomów, której tematem było niebezpieczeństwo związane z PCB. Jednak jedna konferencja nie wystarczy.

UWAGI DLA ELEKTRYKÓW
Normy dotyczące bezpiecznej eksploatacji całkowicie zamkniętych urządzeń elektrycznych napełnionych PCB:
PN – EN 50195 : 1998
PN – EN 50225 : 1998

W normach określono stopień potencjalnego zagrożenia występującego przy obsłudze i eksploatacji całkowicie zamkniętych urządzeń elektrycznych, w szczególności transformatorów i kondensatorów napełnionych askarelami ( PCB) Podano metody odpowiednich zabezpieczeń i metody pracy przy obsłudze tych urządzeń, pozwalające zapewnić bezpieczeństwo ludzi i środowiska.

UWAGA ELEKTRYCY!
W czasie naszej działalności spotkaliśmy się z transformatorami, które zostały skażone PCB. Ogromna większość transformatorów eksploatowanych w Polsce jest wypełniona olejem mineralnym. Jednak te transformatory bardzo łatwo mogą ulec skażeniu. 50 ppm to graniczna wartość oznaczająca, że urządzenie jest skażone PCB. Czyli jeśli transformator zawiera 1 tonę oleju mineralnego, to wystarczy dolać 50 gramów oleju z PCB, aby stał się olejem skażonym PCB, czyli zawierającym 50 ppm PCB.
(1 tona = 1 000 000g,         50g / 1 000 000g   to   50 ppm)

Wystarczy jednorazowa nieuwaga przy uzupełnianiu poziomu oleju, przekazanie do remontu niewłaściwej firmie, aby pełnowartościowy transformator stał się urządzeniem zawierającym PCB.

Dlatego też należy:
- Przed przekazaniem do remontu transformatora zrobić badanie na zawartość PCB.
- Po remoncie sprawdzić czy transformator nie został skażony.
- Odpowiednio przeszkolić pracowników aby nie próbowali uzupełniać poziomu oleju w transformatorze olejem, który nie został przebadany na zawartość PCB.

Wśród niektórych elektryków istnieje pogląd, że olej z kondensatorów dolany do transformatora służy jako „polepszacz” właściwości oleju transformatorowego. Należy zwrócić szczególną uwagę, aby elektrycy ci nie mieli możliwości sprawdzania swoich teorii w praktyce! Kondensatory w Polsce bardzo często były wypełnione PCB i dolanie do transformatora oleju pochodzącego z kondensatora obarczone jest ogromnym ryzykiem skażenia transformatora.

6. Artykuły prasowe – informacje , zagrożenia , inne.

"Chcesz zostać ojcem, nie jedz ryb z Bałtyku" – Artykuł portalu WP (2008-08-11)
Skażenie wód Bałtyku związkami PCB, odkładania się ich w organizmach ryb, wpływ PCB na płodność mężczyzn i częstotliwość występowania u nich raka prostaty.